Quyên nè!

Cảnh báo:

Nội dung phản ảnh lại trải nghiệm của bản thân mình, đây không phải là tài liệu học thuật nên sẽ không có nhiều các dẫn chứng và số liệu. Xin hãy giúp mình mở mang bằng những đóng góp ý kiến của bạn.

Lời dẫn

Một nhóm vài người trong xã hội loài người là những người yêu thích kỷ luật, sự cải tiến và phát triển – dựa trên môi trường nuôi dạy hay những ước muốn cá nhân nên đã hình thành nên kiểu tính cách như thế. Những người như vậy cảm thấy rằng thay đổi để trở nên tốt đẹp hơn là điều hiển nhiên, và chúng ta vui vẻ, sẵn sàng hành động và thay đổi để làm “mọi thứ tốt đẹp hơn” theo cách mà chúng ta nghĩ. Vô hình trung, phản ứng tự nhiên của chúng ta là mong muốn những người xung quanh mình cũng trở nên tốt hơn, bằng cách muốn họ cũng làm những điều mà chúng ta cho rằng là tốt, là cải tiến – đơn thuần xuất phát từ mục đích thuần túy tốt đẹp. 

Nhưng chúng ta – đôi khi hoặc một trạng từ tần suất nào đó theo từng cá nhân – vấp phải sự phản kháng.

Và nó gây ra sự “đau đớn”, những “vết xước” tâm lý nhẹ nhàng khi vấp phải sự chống đối và ta không thể hiểu được, lý do vì sao người khác lại không chịu làm theo những điều tốt đẹp ấy. Rõ ràng ta biết những điều họ đang làm gây hại cho họ, ta là người thân, là bạn bè, và ta không thể chịu nổi cảnh trơ mắt nhìn những người ta yêu quý tự làm hại mình.

Ta nổi giận.

Những người có quyền thế có khi còn áp bức – như là cha mẹ với con cái, anh chị với các em, giáo viên với học sinh, người yêu với người yêu,với cả bản thân. Hậu quả là họ chống đối, ghét cái việc mà ta muốn họ làm, thậm chí tệ hơn, họ muốn rời xa ta, vì không gian xung quanh ta khá ngột ngạt. 

—

Quay trở lại câu chuyện làm sao để theo đuổi sự tiến bộ mà không còn khiến người xung quanh và bản thân mình ngột ngạt.

Để lý giải việc vì sao mình vấp phải sự phản kháng.

Thứ nhất, với người lớn tuổi (Thế hệ sinh ra và chứng kiến chiến tranh tại VN). 

Việc hình thành niềm tin do môi trường dạy dỗ và trải nghiệm của nhóm thế hệ 1950s – 1970s  về cuộc sống của mỗi người là khác nhau. Những người như cha mẹ mình, những điều họ được dạy, và những văn sinh hoạt tại môi trường họ sinh sống. Công việc mà họ làm và những người mà họ tiếp xúc thường tác động lại vào tâm trí của họ về cách họ nghĩ về thế giới.

Tuy nhiên, với người lớn, thế hệ những năm 1950s đến 1970s do bị sự cố gián đoạn từ chiến tranh, và các sự cố về quản trị xã hội của quốc gia đã ngăn cản phần lớn người dân được tiếp cận với sự học và tiến bộ cũng như các hướng dẫn về tư duy và giao tiếp cởi mở.

Còn những người trẻ như mình thì tiếp xúc với suy nghĩ và tư tưởng, học thuyết tiến bộ mới được du nhập từ các xã hội khác, và định hình suy nghĩ của người ở thế hệ mình theo một cách rất khác. Mình mất 4 năm để học đại học và 10 năm trước đó học về các kỹ năng và cách tư duy mới có thể hiểu được các khía cạnh của tâm lý học, cách nền kinh tế vận hành và mức độ đa dạng trong xã hội.

Vì thế, mình đã hiểu rằng khả năng cao là những thứ có vẻ quan trọng với bạn lại là thứ viễn vông trong mắt họ – Những người dành phần lớn thời gian cuộc đời mình để dành giật sự sống với cái đói và bệnh tật cho con em của mình.

(Nếu bạn có ba mẹ tiến bộ, học Tú tài I và Tú Tài II và được đi du học thì mình mừng cho bạn, mình nghĩ là bạn chỉ vấp phải việc phản kháng vì sao bạn nên kết hôn với một người có học thức và nền tảng gia đình tốt chứ đừng kết hôn với một người mà chỉ có duy nhất một yếu tố là tình yêu =)))). (just kidding)

Thứ hai, với con trẻ

Cái này là bản thân mình cũng nhận ra qua việc đọc sách, nuôi con và đọc thêm các tài liệu về sự phát triển tâm sinh lý của con người.

Mình hiểu là, não bộ của trẻ nhỏ, trong độ tuổi mầm non từ 3-6 tuổi và từ 6-12 tuổi có nhiều chuyển biến phức tạp về nhận thức và hình thành tính cách cũng như có cách vận hành khá “cục súc” – phần thùy não dưới sẽ cướp quyền và sẽ tạo nên một cơn bão về cảm xúc* ngay khi trẻ cảm thấy tức giận – và mọi lý lẽ mà bạn nói lúc đó sẽ hoàn toàn vô nghĩa. (Sách dạy con phát triển toàn diện não bộ – GS. Daniel J. Siegel – Havard).

Quan trọng nhất là các bé 3-6 tuổi không nhận biết được các khái niệm trừu tượng, hoặc có thể nhận biết rất ích hoặc nhận thức không đầy đủ về từng khái niệm. Nên mình cần hiểu rõ vấn đề là con sẽ không đủ năng lực nhìn thấy các hiểm họa từ các việc con làm hoặc lợi ích từ những việc con từ chối làm – cho dù chúng ta có ra sức giải thích đến thế nào đi chăng nữa. Tuy nhiên nếu chúng ta để mặc cho cảm xúc chúng ta vượt ngưỡng và nổi giận thì sẽ vô tình làm tổn thương trẻ và đẩy trẻ đi xa khỏi ta, hoặc trẻ sẽ ra sức chống đối với mỗi thứ mà mình muốn trẻ làm. (Thấu hiểu tâm lý con theo từng lứa tuổi | Thạc sĩ Tâm lý Nguyễn Thị Tâm)

Thứ ba, với bản thân

Riêng với bản thân mình đôi khi cũng phản kháng chính mình.

Có nhiều cách để lí giải về hành vi phản kháng như là sự trì hoãn hoặc là vì thiếu niềm tin trong việc nỗ lực của bản thân. Chúng ta không thấy được kết quả trong tương lai nên chúng ta có xu hướng không hành động ngay. Tuy nhiên việc có thể hiểu được giá trị của sự nỗ lực ở hiện tại cần được giáo dục sớm với một phương pháp khoa học.

Thiếu sự giáo dục phù hợp hoặc những tổn thương tâm lý thời thơ ấu dẫn đến hiện tượng “tự đổ lỗi cho bản thân” – self blame. Nó gây ra kiểu phản kháng như “mình thật vô dụng” hoặc “mình thật ăn hại”, “mình không nên làm gì nữa”, và tệ hơn là “mình nên chết đi”. Sự phản kháng tệ nhất có thể dẫn đến là trầm cảm – khi mà chúng ta bị tê liệt và buông bỏ vì không nhìn thấy kết quả hoặc lối ra.

Nếu chúng ta ngầm kỳ vọng chúng ta là người lớn và phải tự giải quyết mọi vấn đề thì khi ở tình huống khó khăn ngoài sự hiểu biết, ta sẽ có xu hướng tự trách móc bản thân bất tài, không làm được gì – dù sự thật rằng chúng ta có hạn chế trong sự hiểu biết ở nhiều lĩnh vực trong cuộc sống và tìm kiếm sự giúp đỡ là một điều hết sức hợp lý. Điều đáng buồn là một số bộ phận người trẻ tự phản kháng chính mình trong việc tìm kiếm sự giúp đỡ vì họ không nghĩ là mình xứng đáng.

Quản lý sự kỳ vọng – Làm sao để truy cầu sự tiến bộ mà không còn khiến người khác hay bản thân cảm thấy ngột ngạt.

Về các đối tượng nói chung, mình rút ra những từ khóa quan trọng (áp dụng riêng cho bản thân mình) là:

• Đừng bình luận trong lúc nóng giận
• Đưa ra những phản hồi mang tính xây dựng chứ đừng dùng tính từ mang ý chung chung
• Học cách “quản lý sự kỳ vọng” với bản thân và người xung quanh
• Và hiểu về “mối quan hệ tương quan” để kỳ vọng hợp lý. 

Tuy nhiên mình sẽ làm rõ các phương thức trên ở bài sau vì giờ bài dài hơn 1400 từ rồi. T.T

P/s: Mình đang cố cân bằng giữa việc viết cho bản thân và viết cho người đọc, nên mình xin nhận những ý kiến đóng góp của bạn đọc để giúp bài viết trở nên dễ hiểu hơn hoặc có sức thuyết phục hơn ạ